Jirenya qananii heddu Nama ballesa garuuu jirenyii yeroo duràa qananii dhan Yoo jirachuu turtte bodda kanatti heddu midhamtta garuuu duràn Yoo qanaii kessatti guddatte bodee kana yerooo qananii atti itti guddatte Yoo dhabamtte Akka malee tahudhan halla yanee kessa galuu dandessa garuuu qananii sun Akka yanee sigodhhaa qananii San Yoo dhabdee Lubbu tee gagama irra dhufuu dadesii tanafuu qananii takkataka heddu Nama mitti

Salunga oro king 🙏🙏:
Mooroota Ispeeniifi Poorchugaal Bulchaa turan Waggoota 754 Dura Kufaatii Impaayera Maalii
Waa’ee warra Mooroota Awurooppaa keessa jiran dhugaawwan muraasni kunooti:

1. Warri Moor Kuduraalee fi Kuduraalee Haaraa Hedduu Awurooppaatti Seensisan
   Warri Moor kuduraa fi muduraa adda addaa kan kanaan dura Ispeeniifi Awurooppaa keessatti hin beekamne, kanaaf waan haaraa biyya alaa ta’ee fudhataman kan jalqaban. Meeshaaleen kunneenis, peechi, loomii, burtukaana, safaroonii, suufii, ruuzii, silkii, sukkaara, abriikootii, harbuu, damee, romaanii fi kanneen biroo hedduu turan. Har’a kan barame ta’us, bara Giddugaleessaatti meeshaaleen kun Ispeeniif orma jechuun ni danda’ama. Har’a jaarraa hedduu booda oomishaa fi nyaata Ispeen keessatti nyaata ijoo ta’aniiru.
2. Warri Moor Awurooppaa Baroota Giddugaleessaa Irra Tarkaanfii Hedduu Duu turan
   Yeroo isaan Iberian Peninsula , qaroominni guddate Araboota ijaarsa, saayinsii, herregaa fi qorannoo isaatiin beekamaa ture. Warri Moor Ispeen yeroo gahan tooftaalee ijaarsaa kanneen dhagaa hojjetan Awurooppaa ajaa’ibsiisan jalqaban. Fakkeenyota ijaarsa Moorish baay’ee dinqisiisoo ta’an keessaa tokko Alhambra, kompileeksii masaraa fi masaraa Giraanaadaa, Ispeen keessatti argamudha. Ijaarsi bara 1238 kan jalqabe siʼa taʼu, guddinaa fi bareedina isaatiin masaraa mootummaa wal fakkaatu kamiyyuu caaleera. Har’as masaraawwan addunyaa Islaamaa keessatti haala gaariin kunuunfame keessaa tokko ta’ee jira.
3. Cheezii Guutummaa Awurooppaatti Babal’ate Galata Mooraa
   Cheeziin waggaa 1,500 ol ta’us, jalqaba bifa amma jiruun Awurooppaatti kan dhiyaate warra Mooriiti. Cheeziin Hindii irraa gara addunyaa Arabaa kan babal’ate yoo ta’u, Ispeenitti kan dhiyaate warra Mooriitiin. Dafee jaallatama kan argate siʼa taʼu, manneen murtii fi hawaasa Awurooppaa keessattis babalʼate. Ispeen bara gidduu galeessaa keessatti, cheeziin tapha tooftaa fi obsa baayʼee jaallatamu ture. Ispeen keessatti waa’een cheezii yeroo jalqabaaf barreeffamaan kan caqafame bara 1010 Dh.K.D, Kakuu Kaataalooniyaa keessatti.
4. Warri Moor Qulqullina Isaanii Irratti Baayyee Cimaa Turan
   Warri Moor jaalala qulqullinaatiin kan beekaman yoo ta’u, jechi beekamaan tokko Moor “saamunaa malee buddeena malee deemuu filata” jedha. Duudhaa isaanii fi cimina amantii isaanii irraa kan ka’e, Mooroonni spic fi span fakkaachuu jaallatu turan, akkasumas yeroo baayyee dhiqachuu jajjabeessa turan;Magaalaa Moorish Cordoba keessatti, naannoo 900 public baths turan fi bishaan yaa’u ammallee bal’inaan hin argamne.Maddeen tokko tokkos akka jedhanitti, Mooroonni saamunaa bifa tokko tokko gara Awurooppaatti fidaniiru, kunis bara qulqullinaa haaraa akka seensiseera.
5. Barnoonni Moorootaaf Baay’ee Barbaachisaa Ture
   Barnoonni warra Moorootaaf bakka guddaa kan qabu siʼa taʼu, isaanis namoota naannoo isaanii keessa jiran hundaaf akka addunyaatti akka argamu mirkaneessaniiru. Kun Awurooppaa bara gidduu galeessaa irraa kan adda ta’e yoo ta’u, ummanni %90 kan ta’e dubbisuu fi barreessuu kan hin dandeenye yoo ta’u, barnoonni abbootii fi abbootii amantaa dureeyyii ta’an qofaaf kan kenname ture. Dhugaa dubbachuuf Mootonni Awurooppaa tokko tokko illee dubbisuu fi barreessuu hin dandeenye turan. Warri Moor Ispeen keessatti yunivarsiitiiwwan gurguddoo 17 kan hundeessan yoo ta’u, isaanis magaalota akka Kordoobaa, Maalaagaa, Giraanaadaa, Seeviil, Toleedoo fi Almeeriyaa fi kanneen biroo keessatti argamu.
6. Jechoonni Moorish Hedduun Karaa Ispeen Ammayyaa fi Ingiliffaa Argatan
   Erga Awurooppaa gahaniin booda, Moor yaad-rimee fi jechoota haaraa dafanii qaama afaan guyyaa guyyaa sadarkaa ta’an fidaniiru. Ispeen jechoota hanga 4,000 ta’an kan madda Arabaa qaban yoo ta’u, isaanis aljebraa, cheekmeetii fi infuleenzaa dabalatee. Fakkeenyonni biroo ammoo saayifarii, alkoolii, keemistirii, taayifoonii, burtukaana, alkaalaayinii, keebilii fi naadirii dha.
7. Warri Moor Baay’ee Industirii Hojjetoota Turan
   Yeroo Iberia gahan, Mooroonni sirna jallisii Roomaa durii argatan keessatti dandeettii arguun dafanii fudhatanii, guddisan fi deebisee jiraachisan. Kunis oomishtummaan qonnaa akka dabalu fi dinagdeen akka guddatu taasiseera. Akkasumas midhaan haaraa fidanii dhufan kan akka loomii, burtukaana, harbuu, damee, fi abriikootii misoomsuu danda’aniiru. Utuu baayʼee hin turin, Ispeen Awurooppaa keessatti midhaan oomishtoota gurguddoo keessaa tokko taate, kunis kuni mala jallisii kalaqa warra Moor irraa kan kaʼe ture.
8. Warri Moors Nyaata Ispeen Guddaa Jijjiiran
   Mi’eessituuwwan Awurooppaanota biratti meeshaa baayʼee hin argamne siʼa taʼu, nyaanni isaanii yeroo baayʼee akka waan lallaafaa taʼetti ilaalama ture. Warri Moor mi’eessituuwwan adda ta’an dhibbaan lakkaa’aman, qophii nyaataa haaraa fi mala kalaqa nyaata qopheessuu fiduudhaan sana jijjiiran. Warraaqsi nyaataa kun nyaata dinqisiisaa har’as itti gammadnu hedduu uume. Gabaawwan mi’eessituu Moorish adda addaa isaaniitiin kan beekaman yoo ta’u, nyaata bilcheessitoota gosa hundaaf filannoo kan kennan turan. Halluu fi urgaan gabaa bara gidduu galeessaa kanaa dhuguma nama hin amansiifne ta’uu qaba.

Jirenya kessatti wahedduun namà mudatta garuu ràkko adda addatuu fedhiii namaa dhorka Garuu wahheduu Yoo dandese wahedduu dhabada garuuu addunyuma tanaa isiidhaa malif wal sif hin qixattu

Ismaa’eel al-Jaazaarii, kalaqaan Musliimaa jaarraa 12ffaa keessa ture, kalaqawwan ajaa’ibsiisoo ta’an kanneen akka dursa injinariingii ammayyaa, haayidirooliiksii fi roobootii tajaajilan hedduu dizaayinii godheera. Uumama isaa keessaa burqaawwan iswiichoonni dhaamsuu sagantaa qaban, otoomaatikii konkolaachisaa saree Hindii fakkaatu kan walakkaa sa’aatii mataa saree irratti rukutu, fi otoomaatikii tajaajilaa keessummootaaf haalluu kennu turan. Meeshaaleen isaa bal’aa fi halluu adda addaa qaban tokko tokko dureeyyiidhaaf meeshaa tapha qananiin akka ta’uuf kan yaadame ta’us, al-Jazaariin maashiniiwwan qabatamaa namoota idileef faayidaa qaban kan akka meeshaalee bishaan harkisan kan qonnaan bultoonni waggoota dhibbaan lakkaa’amaniif itti fayyadamanis ni oomishaa ture.

Bara 1136tti giddugala-kibba Turkii keessatti kan argamtu Diyarbakır keessatti kan dhalate Badi al-Zaman Abu al-Izz Ismaa’il ibn al-Razzaz al-Jazari ilma ogeessa harkaa gad of qabuu ture. Bara tasgabbii dhabuu siyaasaa qabsoo aangoo naannoo fi bu’aa waraana fannoo booda uumame keessatti dhalate. Al-Jazariin Artuqidoota naannoo sanatti aangoo bulchaa turaniin injinarii ta’ee qacarame.

Badi al-Zaman Abu al-Izz Ismaa’il ibn al-Razzaz al-Jazari waggoota 25f maashiniiwwan baay’ee dinqisiisoo erga uumuun booda, bara 1206tti kataloogii kalaqawwan isaa qindeesse.Compendium kun, The Book of Knowledge of Ingenious Mechanical Devices, 2006. diyaagiraamii bal’aa fi fakkiiwwan socho’oo hojii uumamni isaa agarsiisan of keessaa qaba. Guutuu ta’uu baatus, kooppiiwwan hojii isaa hedduun kan jiran yoo ta’u, isaan keessaa tokko Muuziyeemii Topkapi Saraayii Istaanbul, Turkii keessatti argamu keessatti argama. Koppiin addaa kun bal’ina aartii nama dinqisiisu fi hawwata miidhaginaa isaatiin beekamaadha.

Horiii ykn sangaa sadii jirachuu turee isanawan kun sadanuu wajin jirachuu Turan biftii isanii tokko adii dha inni kan gurrachaa ,fi dimaaa dhaa wajin jirachuu Turan yeroo kana isan sadanuu Adan hin bahan yeroo kanaa warabesii isan kana nyachuuf yaliii gudda godhee yeroo dheraaf isan kana nyachuuf dadhabe yeroo kana mala isaan kana Adan basee nyatuu haweee sanbodaaa yadda isan kanaa Adan isan basuuu yadda harawaa basee yeroo isan Adan gar gar deman kopa kopatti isani dhaqe yeroo kana horiii isa gurrachaa itti dhufee jeeen horiii isa adii kanaa ofkesaaa basaa yeroo lenci halkan demuu inii adiin kun halkan yeroo isiinii wajin raftan halaallarra nimulatta yeroo adii kana arguu dhufee Iain nyataa jee isa gurrachaa kanatti himee yeroo kana horiii ykn sa.an adiin kun dubii warabessa dhugaa sahee obbolesa isanii Isa adii San ofkesa basan yeroo kana warabesi sa.a adii San koppatti argatee nyateee ,yeroo kana turee Ammalee demaà dhufe isa lamada kopa basuuf yada fidatee dhufee yeroo kana Ammalee jeen sa.a isa dimaa kana ofkesa basa jeen sa.a gurrachaa kopatti argatee malif jennan yeroo lenci halkan kopaa demuu inni diman kunii halaal mulatta aka adittii jeen yeroo kana binesii lencaa sun dimaa kana jee dhufee walin isin nyataa jeen yeroo kana inni gurachii kun dhugaa sahee isa dimaa kana ofkesa basee ISA dimaa Kanas kopatti argatee nyatee guyyà itti anus gurra kopatti hanbiseee wanjiruu kopatti argatee nyateee !;